Stemmingswisselingen in de overgang: waarom je humeur ineens een rollercoaster is

Je staat in de keuken, ergens op een doordeweekse avond, en je man vraagt iets totaal onschuldigs als “heb je nog brood gekocht?” En voor je het weet staan de tranen in je ogen. Of erger: je gooit (figuurlijk dan, hopelijk) met de pannen omdat iemand de vaatwasser weer eens verkeerd heeft ingeruimd. Vijf minuten later denk je: waar kwam dat nou vandaan?

Stemmingswisselingen tijdens de overgang. Een van die klachten waar niemand je voor waarschuwt, maar die bijna elke vrouw herkent zodra ze het hardop horen.

Wat zijn stemmingswisselingen in de overgang precies?

Allereerst: het zit niet tussen je oren, en je bent ook niet “gewoon chagrijnig geworden”. Stemmingswisselingen in de overgang zijn het gevolg van iets dat zich diep in je hormonale systeem afspeelt, met een directe lijn naar je hersenen.

Tijdens de perimenopauze gaan je oestrogeen- en progesteronspiegels namelijk niet rustig en geleidelijk omlaag, zoals veel mensen denken. Ze schommelen. De ene week heb je nog relatief veel oestrogeen, de volgende week zakt het ineens flink in. En oestrogeen heeft, naast alles wat het doet voor je cyclus, ook een grote vinger in de pap bij de aanmaak van serotonine en dopamine. Kort gezegd: de stofjes die bepalen of je je rustig en stabiel voelt, of juist prikkelbaar en op scherp staat. Deze schommelingen in oestrogeen en progesteron raken neurotransmittersystemen als serotonine, noradrenaline en dopamine, en daarmee precies de hersencircuits die je emoties reguleren.

Het gevolg: je stemming kan binnen een uur omslaan van “alles is leuk” naar “ik wil even niemand zien”, zonder dat er iets in je dag is veranderd. Dat is precies wat stemmingswisselingen zo verwarrend maken. Voor jezelf, maar ook voor de mensen om je heen.

Herken je dit? De meest voorkomende vormen

Stemmingswisselingen in de overgang zien er bij iedereen anders uit. Bij de een zijn het vooral huilbuien, bij de ander juist kortaf en chagrijnig zijn, en weer een ander herkent zich vooral in dat opgejaagde, gespannen gevoel dat de hele dag op de achtergrond blijft hangen.

Wat ik vaak hoor en wat ik ook bij mezelf herken:

Je huilt om dingen waar je normaal hooguit even van zou fronsen. Een reclame, een opmerking, een tegenvallend berichtje. En ineens zitten de tranen hoog.

Je bent sneller geïrriteerd dan je zou willen. Niet omdat je geduld korter is, maar omdat je lont gewoon korter is dan vorig jaar.

De ene dag voel je je prima, de volgende dag onverklaarbaar somber, zonder dat er iets gebeurd is.

En soms sluipt er een soort onrust binnen. Een gejaagd gevoel waarbij je het idee hebt dat er iets moet gebeuren, maar je niet weet wat.

Het meest verwarrende? Je voelt je gewoon niet meer “jezelf”.

Herkenbaar? Dan ben je niet de enige. Stemmingswisselingen worden door veel vrouwen genoemd als een van de meest vervelende overgangsklachten, en ze kunnen al beginnen voordat je merkt dat je menstruatie verandert.

Waarom voelt dit anders dan PMS?

Misschien herken je dit gevoel ook van rond je menstruatie, vroeger. En dat klopt, er is een overlap. Het verschil met PMS is dat je toen wist wanneer het kwam, en wanneer het weer wegging. Tijdens de perimenopauze ontbreekt dat ritme. De schommelingen zijn onvoorspelbaarder, en kunnen weken aanhouden in plaats van een paar dagen.

En dan komt er nog iets bij. Perimenopauze valt vaak samen met een fase waarin er al genoeg op je bordje ligt: pubers in huis, ouders die ouder worden, een drukke baan. Je systeem heeft dus al minder buffer, en dan komt er ook nog een hormonale rollercoaster bovenop. Geen wonder dat het soms te veel wordt.

Wat helpt tegen stemmingswisselingen in de overgang?

Er is wel iets aan te doen. Niet in de zin van “een avondje vroeg slapen en het is over”, maar wel structureel, als je het de tijd geeft.

Stabiele bloedsuiker, stabielere stemming

Dit is misschien wel het meest onderschatte stukje. Als je bloedsuiker de hele dag schommelt, koffie en een koekje je ontbijt zijn en je pas om één uur écht eet, dan voeg je een laag stress toe aan een systeem dat al overprikkeld is. Regelmatig eten, met voldoende eiwitten en vezels, houdt je bloedsuiker rustiger en daarmee ook je humeur. Geen quick fix, maar het scheelt echt.

Beweging, maar niet te fanatiek

Beweging is een van de krachtigste dingen die je kunt doen voor je stemming in de overgang. Het helpt je lichaam met het reguleren van stresshormonen, het verbetert je slaap, en het zorgt voor een directe boost in die feel-good stofjes waar we het eerder over hadden.

Maar overdrijf het niet (en dit zeg ik met liefde). Jezelf dagelijks helemaal leegtrekken met intensieve cardio workouts kan averechts werken, omdat het je cortisolniveau alleen maar verder opjaagt. Een dagelijkse wandeling, een paar keer per week krachttraining en af en toe iets rustigers zoals yoga: dat werkt vaak beter dan elke dag vol gas.

Slaap (ik weet het, makkelijker gezegd dan gedaan)

Slecht slapen en stemmingswisselingen voeden elkaar. Een vicieuze cirkel waar je echt iets aan moet doen. Onrustige nachten betekenen dat je de volgende dag al met een kortere lont begint.

Een vast slaapritme, een koele slaapkamer, wat minder schermtijd voor het slapen gaan. Klinkt als open deuren, maar het maakt meetbaar verschil: onderzoek laat zien dat slaaphygiëne, regelmatige beweging en aandacht voor stress en stemming bijdragen aan minder klachten en betere slaap tijdens de overgang.

Stress, de stille aanjager

Stress en hormonale schommelingen versterken elkaar. Hoe meer stress je systeem ervaart, hoe heftiger de stemmingswisselingen vaak voelen. Dat betekent niet dat je stress moet “wegmediteren”, alsof dat zo simpel is. Maar elk klein moment van rust, een paar minuten ademhaling, een korte wandeling zonder telefoon, geeft je systeem net dat beetje ruimte dat het nodig heeft.

En als het echt niet lukt?

Soms is het meer dan “gewoon de overgang”. Als stemmingswisselingen overgaan in aanhoudende somberheid, als je het gevoel hebt dat je jezelf echt niet meer bent, of als het je dagelijks functioneren flink in de weg zit, bespreek dit dan met je huisarts. Hormonale behandeling kan in sommige gevallen helpen bij stemmingsklachten in de overgang. Onderzoek wijst uit dat oestrogeentherapie de stemming tijdens de overgang kan verbeteren, maar dat is iets om samen met een arts te bekijken, niet iets om zelf te gaan regelen.

Je hormonen zijn aan het werk, jij bent niet “te emotioneel”

Als er één ding is dat ik je wil zeggen: stemmingswisselingen in de overgang zeggen niets over jouw karakter. Je lichaam gaat door een grote hormonale verbouwing, en je hersenen voelen dat rechtstreeks mee. Dat besef alleen al, dat het niet “aan jou” ligt, kan al een hoop opluchten.

En tegelijk hoef je het niet zomaar te accepteren en af te wachten tot het overgaat (wat trouwens jaren kan duren). Voeding, beweging, slaap en stressregulatie maken écht verschil in hoe stabiel je je voelt, dag in dag uit.

Twijfel je waar je moet beginnen, of wil je hier structureel mee aan de slag in plaats van met losse tips? Mijn DIY-programma is daar precies op gebouwd: we werken aan voeding, beweging en herstel, op een manier die past bij jouw lijf in deze fase.