Angstige of rare gedachten in de overgang
Je ligt in bed.
Het is stil.
En dan komt die gedachte.
Een gedachte die helemaal niet bij je past. Rauw, raar, angstig. Je schrikt ervan. Je vraagt je af of er iets mis is met je hoofd.
Overdag gaat het vaak wel. Maar ‘s avonds, of juist midden in de nacht, ligt je hoofd ineens op hol. Piekeren dat niet meer stopt. Een onrustig gevoel in je lijf dat zomaar opkomt, zonder duidelijke reden.
Je bent niet de enige.
Waarom krijg je opeens angstige en rare gedachten in de overgang?
Oestrogeen en angst hangen nauwer samen dan je misschien denkt. Als je nog niet precies weet wat er in de perimenopauze met je lichaam gebeurt, is dit een goed startpunt. Je hormonen zijn niet alleen verantwoordelijk voor je cyclus. Oestrogeen en progesteron hebben ook invloed op je zenuwstelsel, je stemming en de manier waarop je brein met stress omgaat. Tijdens de perimenopauze schommelen deze hormonen fors. Die schommelingen raken direct de systemen in je hersenen die angst reguleren.
Daar zit een duidelijke reden achter. Onderzoek laat zien dat vrouwen tijdens de perimenopauze en de overgang een verhoogd risico lopen op angstklachten en depressieve klachten. Vooral doordat de schommelende oestrogeenspiegel invloed heeft op het centrale zenuwstelsel. Oestrogeenreceptoren zitten wijdverspreid in het limbisch systeem, het deel van je brein dat emoties verwerkt. Daalt en schommelt je oestrogeenspiegel, dan verandert ook de manier waarop dat systeem reageert op spanning.
Er is zelfs onderzoek dat specifiek kijkt naar hoe gevoelig jouw brein is voor die schommelingen. Vrouwen die van nature gevoeliger reageren op wisselingen in hun oestrogeenspiegel, merken dat ook het sterkst in de vorm van angstklachten. Met andere hormonen erbij, zoals een dalend progesteron, wordt dat effect vaak nog versterkt.
Is het normaal om angstige, rare gedachten te hebben in de overgang?
Wereldwijd stijgt de kans op een angststoornis juist in de periode rond de overgang. Die stijging wordt in verband gebracht met de hormonale veranderingen van deze levensfase. Angst tijdens de perimenopauze is dus geen uitzondering. Het is een erkend, veelvoorkomend patroon.
Wat vaak niet wordt uitgelegd, is dat die gedachten zelf ook een lichamelijke oorzaak kunnen hebben. Je brein staat door de hormonale onrust net wat sneller in de “alarmstand”. Daardoor komen er sneller heftige, onlogische of beangstigende gedachten naar boven. Niet omdat er iets mis is met wie je bent. Wel omdat je systeem tijdelijk anders werkt, net als bij stemmingswisselingen in de overgang, waar dezelfde hormonale onrust een rol speelt.
Het goede nieuws? Dit type gedachten zegt niets over je karakter of je verstand. Het is een symptoom, geen diagnose.
Waarom voelt het soms als een paniekaanval?
Overgang en paniekaanvallen hangen bij een deel van de vrouwen samen. Angst in de overgang blijft niet altijd bij een vaag onrustig gevoel. Soms slaat het door. Een bonzend hart, vaak ook los van een paniekaanval bekend als hartkloppingen in de overgang. Kortademigheid. Duizeligheid. Het gevoel dat er iets ergs gaat gebeuren.
Onderzoek naar paniekstoornis tijdens de overgang laat zien waarom. De dalende oestrogeenspiegel destabiliseert het centrale zenuwstelsel. Daardoor komen angst- en paniekklachten in deze fase vaker voor, en zijn ze soms ook heftiger. Je lijf reageert alsof er acuut gevaar is, terwijl er niets aan de hand is. Dat maakt een paniekaanval zo verwarrend: je verstand weet dat je veilig bent, maar je lijf gelooft dat niet.
Herken je dit patroon? Dan is dat geen zwakte. Het is een fysiologische reactie op een hormonaal systeem dat tijdelijk uit balans is, en niet een teken dat er iets structureel mis is met je geestelijke gezondheid.
Wat kun je zelf doen tegen angst in de overgang?
Je hebt hier meer grip op dan het soms voelt.
Beweging is een van de meest onderbouwde interventies die er zijn. Uit een grote analyse van gerandomiseerde onderzoeken blijkt dat lichaamsbeweging bij vrouwen in de overgang zowel angst- als depressieve klachten merkbaar terugbrengt, en dat zowel lichte als matig intensieve inspanning hierbij werkt. Dat is precies waarom beweging en krachttraining zo’n groot onderdeel zijn van mijn aanpak. Niet als extraatje, maar als serieuze aanpak van je klachten.
Wat verder helpt:
Een vast slaapritme. Dat is extra belangrijk als je ook worstelt met slecht slapen in de overgang, want slaaptekort maakt angstige gedachten haast altijd erger. Minder cafeïne, zeker na de middag. Ademhalingsoefeningen op het moment dat de onrust opkomt, zodat je lijf het signaal krijgt dat er geen acuut gevaar is. Even naar buiten, in daglicht. Praten helpt ook, met je partner, een vriendin of je huisarts.
Voeding speelt ook een rol die vaak wordt onderschat, want stabiele bloedsuikerspiegels houden je zenuwstelsel merkbaar rustiger, terwijl grote schommelingen in bloedsuiker het onrustige gevoel juist versterken.
Kan hormoontherapie helpen bij angst in de overgang?
Bij sommige vrouwen is de angst zo heftig dat leefstijlaanpassingen niet voldoende zijn. Dan kan hormoontherapie een optie zijn. Geen laatste redmiddel, gewoon een optie. Door de oestrogeenspiegel te stabiliseren, nemen bij een deel van de vrouwen ook de angst- en paniekklachten af. Of dit voor jou een geschikte route is, bespreek je met je huisarts of gynaecoloog, want de afweging tussen de voordelen voor je gemoedstoestand en mogelijke risico’s op de langere termijn hangt sterk af van je persoonlijke gezondheid, je leeftijd, en of je nog andere klachten hebt zoals opvliegers of slecht slapen die meespelen in het totaalplaatje. Het is altijd maatwerk.
Wanneer moet je naar de huisarts?
De meeste angstige gedachten in de overgang zijn hinderlijk, maar onschuldig. Ze gaan vanzelf voorbij en zeggen niets over wie je bent. Toch zijn er signalen waarbij je beter niet wacht:
pijn op de borst; ernstige kortademigheid die niet overgaat; flauwvallen; gedachten waarbij je jezelf of iemand anders pijn wilt doen; angst die je dagelijks leven volledig overneemt.
Maak dan gewoon een afspraak bij je huisarts, zodat je zeker weet dat het puur hormonaal is en niet iets anders. Je hoeft dit niet alleen uit te vogelen.
Veelgestelde vragen over angstige of rare gedachten in de overgang
Is het normaal om angstige, rare gedachten te hebben tijdens de overgang?
Ja, dit komt vaak voor. Je hormonen schommelen en dat raakt direct de systemen in je brein die angst reguleren. Het zegt niets over je karakter.
Waardoor ontstaat angst in de overgang?
Vooral door de schommelende oestrogeenspiegel, die invloed heeft op je zenuwstelsel en de manier waarop je brein op spanning reageert. Slaaptekort en stress versterken dit vaak.
Heeft de overgang invloed op paniekaanvallen?
Ja. De dalende oestrogeenspiegel kan je zenuwstelsel gevoeliger maken, waardoor paniekaanvallen in deze fase vaker voorkomen, ook bij vrouwen die dit eerder nooit hadden.
Wat kan ik doen tegen innerlijke onrust tijdens de overgang?
Beweging, een vast slaapritme, ademhalingsoefeningen en stabiele voeding helpen allemaal, en de combinatie werkt vaak sterker dan één losse maatregel, omdat je zenuwstelsel baat heeft bij regelmaat op meerdere vlakken tegelijk in plaats van één geïsoleerde aanpassing.
Kan hormoontherapie helpen bij angst in de overgang?
Bij een deel van de vrouwen wel. Door de oestrogeenspiegel te stabiliseren nemen ook de angstklachten vaak af. Bespreek dit met je huisarts.
Hoe lang duren angstklachten in de overgang?
Dat verschilt per vrouw. Voor sommigen is het een fase van een paar maanden, voor anderen speelt het jarenlang mee, met pieken en periodes waarin het rustiger is. Met de juiste aanpak worden de klachten meestal wel minder heftig.
Literatuur
