Opgezette maag

Je trekt ‘s ochtends je spijkerbroek aan.

Om vier uur ‘s middags past hij niet meer.

Je hebt niet eens veel gegeten.

En toch voelt je buik strak, vol, alsof er een ballon in zit die langzaam wordt opgeblazen.

Herkenbaar? Dan sta je niet alleen, ook al voelt het soms wel zo.

Een opgezette maag overgang klacht, een opgeblazen buik, dat vervelende volle gevoel na een doodnormale lunch: het hoort helaas bij het rijtje overgangsklachten waar niemand je voor waarschuwt.

Wat is een opgezette maag in de overgang eigenlijk?

Met een “opgezette maag” bedoelen de meeste vrouwen niet één ding, maar een combinatie: een opgeblazen gevoel na het eten, een zichtbaar bollere en soms harde buik tegen het einde van de dag, boertjes of winderigheid (soms hoorbaar als plopjes en gerommel in je buik), en soms een lichte drukkende pijn onder je ribben. Het is geen vaste diagnose. Het is een verzamelnaam voor “mijn spijsvertering doet niet meer wat ik gewend was.”

En dat “niet meer wat ik gewend was” is precies waar de overgang om de hoek komt kijken. Of je het nu een opgezette buik in de overgang noemt, een opgeblazen gevoel in de overgang of gewoon een dikke maag: de oorzaak zit vaak op dezelfde plek.

Waarom komt dit juist nu, in de overgang?

Je hormonen doen meer dan je cyclus regelen. Oestrogeen en progesteron hebben allebei een vinger in de pap bij hoe je spijsvertering werkt, en wanneer die twee gaan schommelen en dalen, merkt je buik dat als een van de eersten. In de perimenopauze, de fase vlak vóór je laatste menstruatie, zijn die schommelingen vaak het heftigst, en dat merk je dus ook het eerst aan je buik.

Progesteron speelt daarbij een grote rol. Het stuurt de gladde spieren in je darmen aan, de spieren die voedsel voortstuwen. Onderzoek naar de invloed van dalende hormoonspiegels op je maag-darmstelsel laat zien dat progesteron mede bepaalt hoe snel voedsel door je darmen beweegt. Minder progesteron, trager transport, meer gas dat blijft hangen. Vandaar dat bolle, volle gevoel, en soms ook die harde buik waar je in de overgang ineens tegenaan loopt.

Oestrogeen doet op zijn beurt iets anders, maar niet minder vervelends. Onderzoek naar hormonale schommelingen en darmklachten laat zien dat klachten zoals een opgeblazen gevoel, buikpijn en een veranderd ontlastingspatroon vaker optreden op momenten dat je oestrogeen- en progesteronspiegel laag zijn, zowel rond je menstruatie als in de vroege overgang. Recenter onderzoek naar vrouwen in de overgang bevestigt dat beeld: menopauzale vrouwen blijken beduidend vaker last te hebben van afwijkende maag-darmklachten, waaronder een opgeblazen gevoel en een veranderde darmbeweging, dan vrouwen vóór de overgang.

Er speelt nog iets mee: je darmflora. Je darmen bevatten bacteriën die actief betrokken zijn bij hoe je lichaam oestrogeen verwerkt en hergebruikt, een systeem dat wetenschappers het “estroboloom” noemen. Wanneer je oestrogeen- en progesteronspiegel dalen, verandert ook de diversiteit en samenstelling van je darmflora. Minder diversiteit in je darmflora hangt weer samen met meer gasvorming en een opgezwollen buik. Je hormonen en je darmen houden elkaar dus continu in de gaten, en in de overgang raakt dat gesprek even in de war.

Tel daar vocht vasthouden bij op, ook een bekend effect van dalend progesteron en iets dat ook meespeelt bij afvallen in de overgang, en je hebt de perfecte cocktail voor een buik die ‘s avonds niet meer in je broek past. Ook het herstellen van je darmflora via voeding kan hierbij helpen, iets waar recent onderzoek naar de relatie tussen voeding, darmflora en oestrogeen in de overgang steeds meer aandacht aan besteedt.

Herken je dit bij jezelf?

Eet je vaak snel, tussen twee afspraken door? Merk je dat koolzuurhoudende drank of kauwgom je buik meteen voller maakt? Slaap je slecht, of sta je onder chronische stress? Is je buik ‘s ochtends plat en ‘s avonds bol? Heb je vaker onregelmatige ontlasting dan een paar jaar geleden?

Herken je meerdere van deze punten? Dan is de kans groot dat je hormonen, en niet je voeding alleen, de hoofdrolspeler zijn.

Wat kun je er zelf aan doen?

Eet rustiger. Ik weet, je hebt dit vaker gehoord, maar er zit een reden achter: snel eten betekent meer lucht inslikken, en die lucht moet ergens heen. Twintig minuten voor een maaltijd nemen in plaats van vijf maakt vaak al verschil.

Bouw vezels rustig op in plaats van in één keer. Vezels helpen je darmen, maar een plotselinge overgang van weinig naar veel vezels doet het tegenovergestelde: extra gasvorming. Denk aan havermout, groenten, lijnzaad, peulvruchten, en voeg het stap voor stap toe.

Beweeg na het eten. Een korte wandeling van tien minuten zet je darmen letterlijk in beweging. Niet gek dus dat zoveel vrouwen die krachttraining en beweging een vast onderdeel van hun dag maken, merken dat ook hun buik rustiger wordt.

Let op vocht vasthouden. Voldoende water drinken klinkt tegenstrijdig als je al opgeblazen bent, maar te weinig vocht zorgt juist dat je lichaam water vasthoudt. Ook minder zout en meer kalium (denk aan banaan, avocado, spinazie) helpen hier.

Kijk naar stress. Je darmen en je zenuwstelsel praten voortdurend met elkaar. Aanhoudende stress vertraagt je spijsvertering en maakt je darmen gevoeliger voor elke beetje gas of druk. Ademhalingsoefeningen of gewoon vijf minuten niets doen tussen twee taken door kunnen al een verschil maken.

Mijn eigen ervaring

Ik herinner me nog goed dat ik dacht dat mijn kleding was gekrompen. Serieus. Ik controleerde het wasetiket. Pas toen ik doorhad dat dit patroon zich elke dag herhaalde, precies rond dezelfde tijd, begon ik het te koppelen aan mijn cyclus, of eigenlijk: aan het steeds grilliger worden ervan. Wat voor mij het verschil maakte was niet één wondermiddel, maar de combinatie van rustiger eten, minder koolzuur en meer bewegen na het avondeten.

Geen quick fix.

Wel een blijvend verschil.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Een opgezette maag hoort vaak bij de overgang, maar niet elke buikklacht is onschuldig. Ga naar de huisarts bij:

• aanhoudend gewichtsverlies zonder dat je daar iets voor doet
• bloed bij de ontlasting
• hevige of aanhoudende buikpijn
• slikklachten of aanhoudend braken
• een opgezette buik die niet wisselt, maar constant blijft toenemen

Twijfel je?

Laat er dan naar kijken.

Beter een keer te veel dan een keer te weinig.

Het goede nieuws?

Je hoeft dit niet zomaar te accepteren als “erbij horend.”

Er is een verklaring.

Een opgezette maag overgang klacht heeft een hormonale oorzaak, en dat betekent dat er ook iets aan te doen is.